Covid-19 salgının tüm dünya da olduğu gibi ülkemizde de sağlığın yanında sosyal ve iş yaşamına da etkileri söz konusu olmuştur. Covid-19 virüs salgını sonucu işverenlerin çalışanlarını zorunlu ücretsiz izne çıkarmaları konusunu hukuki açıdan irdelemek ve konuyla muhatap olanları yasal hakları konusunda bilgilendirmek isterim.
Ücretsiz izin; işverenin talebi ya da zorlaması sonucu değil; çalışan tarafından talep edilmesiyle, işçi-işveren anlaşması sonucu ortaya çıkmaktadır. İşvereni, çalışanını ücretsiz izine zorlama hakkı bulunmamaktadır. Bu husus 4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. Maddesinde “Çalışma koşullarında değişiklik ve iş sözleşmesinin feshi” başlığı ile net olarak ortaya konulmuştur. Buna göre işveren, ücretsiz izine çıkarma kararını işçiye yazılı olarak bildirmek zorundadır. Yazılı olarak yapılmayan ve 6 gün içinde çalışan tarafından yazılı olarak kabul edilmeyen bu talep işçiyi bağlamayacağından geçersiz sayılmaktadır.
1. İşveren yazılı olarak ücretsiz izine çıkma kararını çalışanına bildirirse ve çalışan yazılı olarak ücretsiz izine çıkma kararını kabul ederse iş sözleşmesi izin süresince askıya alınmış olur.
2. Çalışan ücretsiz izne çıkma kararını yazılı olarak kabul etmez, fakat karara uygun olarak davranırsa ücretsiz izine çıkmayı kabul etmiş olur.
Görüldüğü üzere ücretsiz izin işverenin dayatması sonucu değil, çalışanın kabulü sonucu ortaya çıkmaktadır.
Ücretsiz izine çıkan çalışanın hakları ve hak kayıpları
1. Ücretsiz izine çıkarılan kişi 10 güne kadar sağlık hizmetlerinden yararlanabilir.
2.Ücretsiz izin günü kadar sigorta pirimi ödenmeyecektir.
3. Ücretsiz izinde olduğu süre boyunca işçinin başka bir iş yerinde çalışması mümkün değildir.
İşveren , Ücretsiz İzin Kullanmayan Çalışanını İşten Çıkarabilir mi ?
İşveren kıdem ve ihbar tazminatını ödeyerek çalışanını işten çıkarabilir. Fakat bu durum 4857 sayılı İş Kanunu’na göre haksız fesih hükmü kapsamına girmektedir. Bu durumda;
1. Çalışan işe iade davası açabilir.
2. Haksız nedenle işten çıkarıldığı için toplam 8-12 maaş tutarında, işe iade etmeme ve boşta geçen süre tazminatına hak kazanır.
3. İşsizlik maaşı koşullarının oluşması durumunda işsizlik maaşı almaya da hak kazanır.